Tunezja (Tunis, Republika Tunezyjska - Al-Dżumhurija at-Tunisija) – państwo arabskie leżące w północnej Afryce nad Morzem Śródziemnym. Graniczy z Algierią i Libią. W latach 1881-1956 r. pod protektoratem Francji. Od 12 listopada 1956 roku w ONZ, a od 1 października 1958 r. członek Ligi Państw Arabskich. Stolicą kraju jest Tunis, a inne większe miasta to: Safakis (Sfax), Arjana, Bizerta (Banzart), Kabis (Gabés), Susa (Sousse).




System polityczny:
Republika Tunezji jest krajem o systemie prezydenckim i dominacji jednej partii politycznej - Zgromadzenie Demokratyczno-Konstytucyjne. Konstytucja republiki powstała w 1959 r., a modyfikowana była w 1988 roku. Głową państwa jest prezydent, wybierany w powszechnych wyborach na pięcioletnią kadencję. Parlament składa się z dwóch izb. Władzę wykonawczą sprawuje rząd z premierem na czele, który jest powoływany przez prezydenta Republiki.

Prezydentura:
Tunezją od 7 listopada 1987 rządzi Zin Al-Abidin Ben Ali, który objął władzę po bezkrwawym zamachu stanu (zwołano konsylium lekarskie, które orzekło że prezydent nie jest w stanie dłużej sprawować urzędu z powodu sędziwego wieku). Wówczas urzędujący dopiero od miesiąca Ben Ali - premier nowego rządu Bourgiby przejął władzę. Ze specyfiki arabskiej prezydent pełnił swoją funkcję dożywotnio. Po przejęciu władzy Ben Ali wprowadził w 1988 zmiany w konstytucji, m.in.: zniósł dożywotnie sprawowanie urzędu prezydenta (prezydent mógł być wybierany ponownie na stanowisko tylko 2 razy, jednak kolejna zmiana konstytucji z 2002 zniosła ograniczenie reelekcji). Prezydent Ben Ali obecnie urzęduje 5 kadencję, w wyborach dotychczas otrzymywał poparcie (oficjalnie) 99,6% (1999), 94,48% (2004) i 95% (2009). Na początku swojej kadencji Ben Ali dążył do demokratyzacji kraju, zwolnił więźniów politycznych w tym i islamskich ekstremistów, co zaowocowało utworzeniem islamskiej partii opozycyjnej an-Nadha, która zyskiwała coraz większe poparcie w kampusach uniwersyteckich (na tle wydarzeń w Algierii). Po zamachu z 1991 w Tunisie (za którym stali islamiści), przeprowadzono serię procesów przeciwko członkom an-Nadha. Nowa ustawa o partiach politycznych (1988) uniemożliwia legalizacje partii, której działalność opiera się na założeniach religijnych. Zaostrzono również rządową kontrolę instytucji wyznaniowych. Od tego czasu powrócono do polityki względem opozycji jaka stosowana była za Bourgiby, a prasa wróciła do tradycyjnej roli bezkrytycznego poplecznika rządu. Aby wypełnić dawne obietnice dotyczące utworzenia systemu wielopartyjnego, partie opozycyjne otrzymały przydział miejsc w parlamencie mimo, iż w trakcie wyborów (2004) nie udało im się uzyskać choćby jednego mandatu.

Geografia:

Położenie
Tunezja położona jest w Afryce Północnej i zajmuje powierzchnię wielkości połowy Polski. Wybrzeże Tunezji na północy i wschodzie opływa Morze Śródziemne. Północ kraju jest górzysta i gęsto zalesiona. Im dalej na południe, ukształtowanie terenu zmienia się w coraz bardziej płaskie i suche aż do obszaru szotów (słone jeziora, zazwyczaj wyschnięte) wyznaczających początek strefy saharyjskiej.



Klimat
Na wybrzeżu klimat śródziemnomorski. Na wschodnim wybrzeżu bardziej suchy. Na północy występuje klimat podzwrotnikowy, od pośredniego między morskim a kontynentalnym, na południu zwrotnikowy skrajnie suchy-kontynentalny.

Historia Tunezji:

Starożytność:
W przeszłości obszar dzisiejszej Tunezji nosił następujące nazwy: Numidia, Lidia, Africa Ifrikija, Barbaria. W Afryce Tunezja jest najbardziej wysuniętym państwem na północ kontynentu. Ludem pierwotnym zamieszkującym ten obszar byli Berberowie, nazywani przez starożytnych Makalami. W XII wieku p.n.e..obszar północnej Afryki uległ wpływom fenickim i był obiektem zainteresowania greckich kolonizatorów, w czasie trwającej wielkiej kolonizacji prowadzonej na obszarze Morza Śródziemnego. Efektem tego były wpływy kultury greckiej i fenickiej na mieszkańców zamieszkujących ten obszar. W 814 p.n.e. osadnicy feniccy osiedlili się w Kartaginie, założonej przez fenicką księżniczkę Dydonę. Odtąd nierozerwalnie ziemie wokół miasta uległy wpływom i uzależnieniu od miasta, który w niedługim czasie wyrosło na główny ośrodek handlu śródziemnomorskiego. Stał się on głównym rywalem Rzymu w podboju świata śródziemnomorskiego, w wyniku wojen punickich, Kartagina upadła w 146 roku p.n.e. stając się rzymską prowincją jako Africa.

Pełniła ona funkcję spichlerza Rzymu, przykładem tego są pozostałości miasta Dougga, z którego dzisiejsi archeolodzy mogą się dowiedzieć bardzo wiele o rzymskiej prowincji. Gajusz Juliusz Cezar w 44 roku p.n.e.. przywrócił dawną nazwę Kartaginie. W epoce cesarstwa prowincja została nazwana Africa Proconsularis.

Średniowiecze:
W V wieku n.e. Africa Proconsularis została podbita przez Wandalów. Podbita została przez rzymskie wojska z Bizancjum dowodzone przez Belizariusza. Wpływy chrześcijaństwa były jeszcze w tym czasie bardzo silne, dopiero podbój arabski w w drugiej połowie VII wieku spowodował rozszerzenie się Islamu, z czym wiążą się powstanie miasta Kairuan, które jest jednym ze świętych miast Islamu. W IX w. państwem obejmującym dzisiejszą Tunezję rządzili Aghlabidzi, pierwszym przedstawicielem tej dynastii był Ibrahim I ibn al-Aghlab który został wyznaczony na emira Ifrikiji, przez kalifa Haruna ar-Raszida. Wówczas założono nową stolicę al-Abbasijje. Rządy Zijadata Allaha I nie znalazły poparcia u Arabów ,którzy wzniecili bunt w 824 roku, stłumiony przy pomocy Berberów. Szczytowy okres panowania dynastii w Tunezji to rządy Abu Ibrahima Ahmada, który wspierał rozwój rolnictwa i handlu wykorzystując korzystne położenie geograficzne swojego państwa. Upadek dynastii rządzącej obszarem Tunezji można datować od rządów Ibrahima II ibn Ahmada. Ostatecznie na początku IX wieku władzę w Ifrikijji przejęli Fatymidzi. Założycielem tej dynastii był Ubajd Allah al-Mahdi. Będący szyitami Fatymidzi stworzyli własny, niezależny od sunnickich Abbasydów kalifat, obejmujący Afrykę Północną. Al-Mu'izz podbił Egipt, czym samym przeniósł centrum swojego państwa na wschód od Tunezji. Po dynastii fatymidzkiej krajem rządziła dynastia Almohadów, która zjednoczyła Maghreb. Od 1228 roku rządy zaczęła sprawować berberyjska dynastia Hafsydów. Pierwszym władcą był Jahja I który ogłosił niepodległość państwa. W 1300 roku nastąpił podział państwa na część wschodnią z Tunisem i wschodnią z Badżą. Ostatnim przedstawicielem dynastii był Ahmad III.
Panowanie tureckie do odzyskania niepodległości:
Obszar Tunezji został zajęty przez Turcję, która zdobyła w 1574 roku Tunis i obaliła Muhammada VII. Kraj stał się prowincją Imperium Osmańskiego.
Od XVIII wieku państwa europejskie dążyły do kolonizacji obszaru tunezyjskiego, w 1881 roku Francja otrzymała protektorat nad Tunisem, przy czym tureccy bejowie zachowali swoją władzę nominalną. W 1920 roku została utworzona partia Dustur która uległa rozłamowi w 1934 roku i powstała liberalna partia Neo-Dustur z Habibem Burgibą na czele. Podczas II wojny światowej, Tunezja opowiedziała po stronie Francji, a następnie w 1940 roku, podlegała kolaboracyjnemu rządowi z Vichy, co w następstwie spowodowało w 1942 roku okupację obszaru Północnej Afryki przez wojska włosko-niemieckie. Tereny te zostały oswobodzone w 1943 roku w wyniku kampanii tunezyjskiej. Tunezja dostała się pod bezpośrednie panowanie francuskie. Po wojnie idee niepodległościowe nasiliły się. W 1954 roku Tunezja została przyjęta do francuskiej Wspólnoty, dostając autonomię w ramach wspólnoty.

Niepodległa Tunezja:
W 1956 roku Tunezja otrzymała niepodległość i została przyjęta do ONZ. Premierem został H. Burgiba, w 1957 roku parlament zniósł monarchię, wprowadzając republikę, Burgiba został jej dożywotnim prezydentem w 1974. Burgiba początkowo realizował politykę zawierającą elementy socjalistyczne, znacjonalizował niektóre przedsiębiorstwa zagraniczne, przekazał ziemie obcokrajowców tubylcom. Od 1969 roku powrócił do zasad liberalizmu gospodarczego. W swojej polityce społecznej zakazał związków poligamicznych, rozszerzył prawa kobiet, umożliwiając im równe szanse w uzyskaniu rozwodu. Wprowadził kodeks prawny niezważający na niektóre tradycyjne zasady islamu. Za jego urzędowania Tunezja została przyjęta do Ligi Państw Arabskich w 1958 roku. W 1987 Burgiba został odsunięty od władzy, a prezydentem kraju został 7 listopada generał Zine El Abidine Ben Ali który sprawuje nadal rządy. Nastąpiły zmiany w konstytucji, wprowadzono wielopartyjność, Partia Neo-Dustur została przekształcona w Zgromadzenie Demokratyczno Konstytucyjne. W 2000 roku umarł pierwszy prezydent republiki - Burgiba. W polityce zagranicznej w 1983 roku podpisano traktat o przyjaźni z Algierią. Starano się utrzymywać poprawne stosunki dyplomatyczne z USA i Francją. Mimo reform wprowadzających wielopartyjność, Amnesty International zarzuca prezydentowi represje wobec opozycji tunezyjskiej między innymi prześladowanie nielegalnego ruchu muzułmańskiego: el-Nahda (Odrodzenie). W 2004 roku reprezentacja Tunezji w piłce nożnej zdobyła Puchar Narodów Afryki. W 2007 roku Reprezentacja Tunezji w piłce ręcznej mężczyzn wystąpiła Mistrzostwach Świata.

Gospodarka:
Główne gałęzie gospodarki to: rolnictwo, przemysł wydobywczy, przemysł naftowy, turystyka, przemysł odzieżowy.

Do lat 60. Tunezja była jednym z głównych eksporterów ropy naftowej i gazu ziemnego. W połowie lat 80. XX w. został zapoczątkowany program zmian strukturalnych w gospodarce kraju, który był wspierany przez Bank Światowy i Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Program realizował m.in. liberalizację cen i handlu zagranicznego, a także dalszą prywatyzację przedsiębiorstw należących do państwa.

Statystyki gospodarcze:
Dochód narodowy na jednego mieszkańca - 6 600 USD
Inflacja - 2,7% (2001)
Zadłużenie - 11,5 mld USD
Obroty w handlu zagranicznym:
eksport: 6,6 mld USD
import: 8,9 mld USD
Główni partnerzy - Niemcy 24%, Włochy 17%, Francja 14%, inni 45%

Transport i łączność:
Długość linii kolejowych: 2260 km (połączenia krajowe oraz z Algierią i Marokiem)
Długość dróg samochodowych: 29,2 tys. km

Porty morskie:

• Tunis
• Radis
• Bizerta
• Susa
• Safakis
• Kabis
• Dżardżis

Linie lotnicze:

• Tunisair
• Tuniter
• Nouvelair
• Karthago Airlines

Porty lotnicze:

• Tunis
• Safakis
• Dżerba
• Monastyr
• Tauzar
• Tabarka

Ludność:

• Gęstość zaludnienia - 63,5 osób/km².
• Przyrost naturalny - 1,12%.
• Średnia długość życia - kobiety 77 lat, mężczyźni 72 lata
• Grupy etniczne - Arabowie 97%, Berberowie 1%, Europejczycy 1%, Żydzi i inni 1%.
• Religia w Tunezji - islam (sunnici) 99,66%, chrześcijaństwo 0,23%, judaizm 0,02% i inne .
• Analfabetyzm - 29%.
• Obowiązujące języki - arabski - dialekt zachodni (urzędowy), francuski (handlowy).

Obyczaje:
Tunezja jest najbardziej liberalnym krajem arabskim, o czym świadczą m.in. rozbudowane prawa kobiet. Kobiety zawdzięczają to pierwszej żonie Habiba Burgiby, która była Francuzką. Niektórzy uważają, że to ona przekonała męża do kilku wielkich reform, m.in. zniesienia wielożeństwa, zniesienia noszenia tradycyjnych chust przez kobiety (Burgiba nazwał te chusty wstrętnymi szmatami), kontrolowanie rozwodów przez sądy (w tym równe prawa do dzieci), dopuszczenie kobiet do szkół, parlamentu, władzy i innych form życia publicznego. Jednak należy zauważyć, że we Francji aż do 1970 roku (do wejścia w życie ustawy z dnia 4 czerwca 1970) obowiązywało tzw. puissance paternelle, to znaczy tylko ojcu przysługiwała władza rodzicielska po rozwodzie.

W 1967 roku Bourgiba zalegalizował również aborcję, obecnie jest dostępna na życzenie kobiety i bezpłatna (istnieje również legalna prostytucja oraz domy publiczne).

Tunezyjskie kobiety stanowią prawie 12% członków Tunezyjskiej Izby Deputowanych i ponad 20% członków w radach miejskich. Mają również znaczącą rolę w rządzie i dyplomacji (w tym m.in. na takich stanowiskach jak gubernatorzy prowincji, prezydenci miast, sekretarze stanu, ambasadorowie itp.). Młode kobiety stanowią 55% studentów na uniwersytetach.

Z drugiej jednak strony, nadal istnieją pewne konserwatywne miasta - na południu kraju, gdzie przestrzegane są stare obyczaje. Dziewczęta nie mają jednak zakazu aby chodzić same po ulicach. Ponadto w bardzo tradycyjnych rodzinach kobiety chodzą w ubraniach zakrywających nogi i ramiona, szczególnie kiedy wybierają się do meczetu.

Jedyną pozostałością z prawa islamskiego w Tunezji jest prawo dziedziczenia, gdzie kobieta jeżeli nie zostawiono testamentu dziedziczy połowę tego, co jej męscy członkowie rodziny, bracia itd. Jednak spisanie testamentu przez rodziców całkowicie oddala opcję dziedziczenia tylko połowy majątku. Zeznania w sądzie kobiety i mężczyzny w Tunezji mają taką samą wartość prawną, kobieta posiada również takie samo prawo do otrzymania opieki nad dziećmi po rozwodzie.

Święta narodowe:

• 20 marca - Dzień Niepodległości (1956) - rocznica odzyskania przez Tunezję niepodległości.
• 25 lipca - Święto Republiki (1957) - rocznica objęcia przez Habiba Burgibę urzędu prezydenta.
• 13 sierpnia - Tunezyjski Dzień Kobiet - wszystko jest wtedy pozamykane; kobiety są tego dnia najważniejsze.
• 7 listopada - Święto Nowej Ery (1987) - rocznica objęcia przez Zina Al-Abidina Ben Aliego urzędu prezydenta.

Miejsca wpisane do listy światowego dziedzictwa UNESCO:

• Pozostałości miasta punickiego i rzymskiego w Kartaginie - od 1979
• Medyna w Tunisie ze starą zabudową mieszkalną, handlową oraz licznymi meczetami i pałacami - od 1984
• Medyna w Susie. Zespół zabytkowy (resztki budowli fenickich, rzymskich, bizantyjskich oraz budowle islamu) - od 1988
• Medyna w Kairuanie, zabytki islamu - od 9 grudnia 1988
• amfiteatr w Al-Dżamm - od 1979
• ruiny punickie i rzymskie w Kartaginie - od 1985
• ruiny rzymskiego miasta Dougga - od 1997
• Park Narodowy Aszkal - od 1980

Tunis:

Tunis, (arab. تونس; [Tūnis]) – stolica Tunezji, położona w odległości ok. 10 km od Zatoki Tuniskiej na Morzu Śródziemnym, nad zachodnim brzegiem Jeziora Tuniskiego.

Miasto znajduje się ok. 17 km na południowy zachód od dawnej Kartaginy.

Tunis jest największym ośrodkiem kulturalnym i gospodarczym Tunezji. Znajduje się w nim ważny port morski i lotniczy, a także węzeł drogowy i kolejowy. Jest to jeden z najważniejszych punktów turystycznych na mapie Tunezji.

Historia:
Początki Tunisu sięgają starożytności, kiedy to powstał jako fenicka osada handlowa Tunes. Od ok. VII w. p.n.e. we władaniu Kartaginy. Podczas III wojny punickiej, został w roku 146 p.n.e. zniszczony przez wojska rzymskie. Później odbudowany przez cesarza Oktawiana Augusta. Od roku 670 pod panowaniem Arabów.

W XII w. Tunis stał się stolicą kraju, a także centrum piractwa w basenie Morza Śródziemnego. Od XVI w. miasto dostało się pod panowanie Turków. Francuzi zajęli Tunis w roku 1881. Od roku 1956 Tunis jest stolicą niepodległej Tunezji. W 1985 roku kwartały w pobliżu Tunisu (gdzie schronił się Jaser Arafat po inwazji Izraela na Liban) zostały zbombardowane przez Izraelskie samoloty F-15, w wyniku nalotu zginęło ok. 80 cywilów.

Zabytki:

• warowna kasba (IX, XIII-XVI w.) z meczetem (1231-1235)
• zabudowa starego miasta – medyny (wpisana w roku 1979 na listę światowego dziedzictwa UNESCO)
• meczet Wielki, tzw. meczet Oliwny (Djama Az-Zajituna) (732, XIII, XV w.)
• meczet Al-Kasr (1106)
• meczet Sidi Jusuf (1616)
• mauzoleum Sidi Ben Arus (1491, 1654)
• pałac Dar al-Bej (z XVIII-XIX w.)
• pałac Dar Husajn (z XIX w.)
• pałac Dar al-Monastiri (z XVIII w.)
• pałac Dar Othman (z XVII w.)
• pałac Dar Ben Abd Allah (z XIX w.)
• medresy – szkoły koraniczne (z XVII-XVIII w.) – Mouradia i inne
• zespół pałacowy Bardo zbudowany przez króla tureckiego beja, (XVIII-XIX w.) – siedziba Muzeum Narodowego, zawierającego słynną kolekcję rzymskich mozaik
• rzymskokatolicka katedra św. Wincentego z 1882 (posiada cenne organy i piękne freski na suficie)

Gospodarka:
W Tunisie rozwinął się przemysł:

• chemiczny
• metalowy
• cementowy
• włókienniczy
• elektrotechniczny
• spożywczy (olejarski, rybny)

Ważne znaczenie ma również rzemiosło – tkactwo, jubilerstwo.

Susa:

Susa (fen. Hadrumetum, arab. سوسة = Sūsah, fr. Sousse) – trzecie pod względem wielkości (173 047 mieszkańców) miasto w Tunezji. Stolica Gubernatorstwa Susa (544 413 mieszkańców). Kurort wypoczynkowy nad Morzem Śródziemnym, do którego ściąga rocznie ponad milion turystów. Do miasta należy Port El-Kantoui, największy i najsłynniejszy port jachtowy w Tunezji. W Sousse urodził się obecny prezydent Republiki Tunezyjskiej Zin Al-Abidin Ben Ali. Miasto wpisane jest na listę UNESCO.

Historia:
Hadrumetum było jedną z koloni fenickich założonych w IX w. p.n.e. Znajdowało się ono na północ od Parva i Tapsos oraz na południe od Kartaginy. W 202 p.n.e., podczas drugiej wojny punickiej, była tu baza wojskowa Hannibala. Po trzeciej wojnie punickiej miasto znalazło się w Imperium Rzymskim. Po reformie administracji cesarstwa, przeprowadzonej przez Dioklecjana, zostało stolicą prowincji Africa Byzacena. W V wieku n.e. osiedle znalazło się w państwie Wandalów.

Na stanowisku archeologicznym znaleziono tabliczki ołowiane z formułami magicznymi, figurki terakotowe i mozaiki, w tym słynną mozaikę przedstawiającą Wergiliusza (w czasach protektoratu francuskiego przeniesiono ją do muzeum w Bardo).

Zabytki:

• Wielki meczet - z 851 roku;
• ribat (821 r.)
• medyna – wpisana na listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego UNESCO
• Muzeum Archeologiczne, które utworzono w pomieszczeniach wokół dwóch głównych dziedzińców kazby. Zgromadzono tu najlepszą w kraju – po Muzeum Bardo w Tunisie – kolekcję mozaik. Ozdobą zbiorów jest Triumf Bachusa, przedstawiający rzymskiego boga wina powożącego rydwanem na czele parady satyrów oraz liczne sceny połowu ryb. W innych salach umieszczono przedmioty wydobyte z punickiego grobu odkrytego pod muzeum. Pracuje tu na stałe artysta, prezentujący sztukę układania mozaiki, wymagającą niezwykłej cierpliwości i dokładności.

• katakumby, których korytarze z 15 tys. grobów chrześcijan z IV i V w. rozciągają się na długości 5,5 km. Niestety, dla zwiedzających udostępniono jedynie mały odcinek (100 m) katakumb Dobrego Pasterza, które nazwę zawdzięczają odkrytemu w środku napisowi "bon pasteur" (dobry pasterz). Większość grobów zamurowano, a tylko kilka z nich ma szklaną pokrywę, przez którą można dostrzec ludzkie kości.

źródło: artykuł [Tunezja] w Wikipedii, licencja: [GNU FDL], autorzy: [wikipedyści] 
źródło: artykuł [Tunis] w Wikipedii, licencja: [GNU FDL], autorzy: [wikipedyści] 
źródło: artykuł [Susa] w Wikipedii, licencja: [GNU FDL], autorzy: [wikipedyści]