Grecja (gr. Ελλάδα (Elláda), IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς (Ellás), IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία (Ellinikí Dimokratía), IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

Uznawana za kolebkę zachodniej cywilizacji i będąca miejscem narodzin demokracji, filozofii, sportów, polityki i dramatu, Grecja ma długą i bogatą historię oraz dziedzictwo kulturowe, które wpłynęło na inne kultury Europy, północnej Afryki i Bliskiego Wschodu. Obecnie jest rozwiniętym krajem, będącym członkiem Unii Europejskiej od 1981 r. oraz strefy euro od 2002 r.

Ustrój polityczny:

Grecja jest demokracją parlamentarną. Na czele państwa stoi prezydent, który jest wybierany przez parlament na pięcioletnią kadencję. Władzę ustawodawczą sprawuje parlament oraz prezydent. Parlament składa się z 300 parlamentarzystów, wybieranych na czteroletnią kadencję.

Według nowych zasad 260 mandatów w parlamencie przyznawanych jest w systemie proporcjonalnym, a pozostałych 40 automatycznie przechodzi do partii, która uzyskała największą liczbę głosów.

Władzę wykonawczą sprawuje rząd oraz prezydent. Premier wyznaczany jest przez prezydenta państwa, który powołuje na to stanowisko przewodniczącego partii posiadającej w parlamencie absolutną większość lub większość względną. Rząd musi otrzymać w parlamencie wotum zaufania.

Gospodarka:

W latach 1981-1990 nastąpiły w Grecji znaczne przeobrażenia gospodarcze i rozpoczął się szybki rozwój ekonomiczny. W miejsce rolno-surowcowej uformowała się gospodarka o większym udziale usług (głównie transport, obsługa turystów, handel, finanse). Większą rolę odegrało tu członkostwo (od 1981) i pomoc Wspólnoty Europejskiej. W latach od 1985 do 1991 Grecja otrzymała 2,5 mld dolarów amerykańskich w ramach tzw. planu integracyjnego, średni roczny przyrost produktu krajowego brutto wynosił w latach 1987-1990 1,6%, usługi wytwarzają 57% produktu krajowego brutto, przemysł – 18%, rolnictwo – 14% (1990). Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca w 2007 roku wyniósł $27 360, czyli ok. 93% średniej unijnej.

Ludność:

Grecy stanowią 98% mieszkańców, pozostałe narodowości to Macedończycy, Turcy, Albańczycy i Bułgarzy. Gęstość zaludnienia to 79 osób/km². W miastach mieszka 63% ludności. Największe z nich to :

• Ateny 745 514
• Saloniki 363 987
• Pireus 175 697
• Patras 171 616
• Heraklion 137 711

Religia:

Ponad 90% mieszkańców Grecji jest wyznawcami prawosławnego Autokefalicznego Kościoła Greckiego, na którego czele stoi metropolita Aten i całej Hellady (obecnie arcybiskup Hieronim). Kościół podzielony jest administracyjnie na 81 diecezji, w których znajduje się 9000 cerkwi i 300 monasterów (nie licząc Św. Góry Athos).

Geografia i warunki naturalne Grecji:

Terytorium Grecji można podzielić na:

Grecję kontynentalną (wraz z oddzielonym od niej Kanałem Korynckim półwyspem Peloponez), która wchodzi w skład Półwyspu Bałkańskiego

oraz wyspy rozsiane na morzach Egejskim i Jońskim

Prawie 1/5 powierzchni Grecji przypada na około 3000 wysp, z czego 167 jest zamieszkanych.

Największe z wysp to: 

• Kreta (ok. 8260 km²)
• Eubea (ok. 3621 km²)
• Lesbos (ok. 1630 km²)
• Rodos (ok. 1400 km²)
• Chios (ok. 840 km²)
• Kefalinia (ok. 780 km²)
• Samos (ok. 480 km²)
• Naksos (ok. 430 km²)
• Thassos (ok. 390 km²)

oraz archipelagi:

• Wyspy Jońskie
• Cyklady
• Sporady Południowe i Północne

Blisko 81% powierzchni Grecji zajmują pasma górskie (śr. wysokość 1200-1800 m n.p.m.), które przyjmują przebieg południkowy. Obszary nizinne są niewielkie i występują w pobliżu wybrzeży (Niz. Salonicka, Tracka, Tesalska oraz Argolidzka). Półwysep Chalcydycki, tworzy 3 wtórne półwyspy: Kassandra, Sithonia i Athos.

Wyspy Grecji:

Wyspy Grecji, Grecja wyspowa - niemal wszystkie wyspy należące do Grecji dysponują doskonałymi warunkami klimatycznymi dla rozwoju turystyki. Niemniej tylko nieliczne z nich mogą być wykorzystywane dla tych celów. Barierami uniemożliwiającymi szerszy rozwój turystyki w regionie wyspowym są trudno dostępne brzegi i górzyste wnętrza wielu wysp, brak wody pitnej, a także stosunkowo mała powierzchnia niektórych z nich. Najlepszymi warunkami naturalnymi dla rozwoju turystyki dysponują trzy największe wyspy Grecji – Kreta, Eubea i Rodos. Stanowią one nie tylko cel przyjazdów wypoczynkowych, ale także krajoznawczych. Najbardziej atrakcyjne plaże posiada wyspa Rodos, a znaną miejscowością wypoczynkową jest tu Kallithea. Ważnym ośrodkiem turystyki krajoznawczej jest Lindos. Doskonałymi warunkami dla rozwoju funkcji wypoczynkowych i uzdrowiskowych dysponuje Eubea. Piękna plaża w otoczeniu sosnowego lasu towarzyszy wybrzeżu wyspy na odcinku od Chalkis do Aliwerion.

Wśród licznych mniejszych wysp na uwagę zasługują między innymi Milos, na której znaleziono pomnik Afrodyty (który obecnie znajduje się w Luwrze), Egina z dobrze zachowanymi ruinami świątyni Ateny, Samotraka – ważne centrum wypoczynkowe, znaleziono tu posąg słynnej Nike z Samotraki. Ciekawym miejscem jest również wyspa Korfu, na której znajduje się chyba najpiękniejszy w Grecji kompleks wypoczynkowy z licznymi hotelami i kasynem gry. Jedną z ciekawszych jest wulkaniczna wyspa Santorini oraz Mykonos na Cykladach.

Grecy:

Starożytność:

W starożytności Grecy dzielili się na wiele plemion, wśród których wyróżnia się kilka podstawowych grup: plemiona północno-zachodnie, do których zaliczali się Dorowie, następnie Jonowie i Achajowie (w tym Arkadyjczycy, Eolowie, Tessalowie, Beoci i Grecy z Cypru). Prawdopodobnie w czasie inwazji Dorów skolonizowali wybrzeże Azji Mniejszej, wywierając od tego czasu znaczny wpływ na kulturę innych ludów tego półwyspu. W VII i VI w. p.n.e. skolonizowali znaczną część basenu Morza Śródziemnego i Czarnego, przede wszystkim Sycylię i południową Italię. Od czasu podbojów Aleksandra Wielkiego rozprzestrzenili się na Bliskim Wschodzie, w licznych miastach między Egiptem (Aleksandria) a Baktrią. Grecy dzięki morskim podróżom i kolonizacji zetknęli się z cywilizacjami Wschodu, od których przejęli wiele osiągnięć. Po wojnach perskich ich stosunek do innych ludów uległ zmianie. Zaczęli uważać ich za barbarzyńców-ludzi niższego rzędu.

Czasy nowożytne:

Obecnie Grecy skupiają się w przeważającej większości na terenie Grecji, gdzie są narodem państwowym i dominującą grupą etniczną. Poza Grecją rdzenną, zadomowioną ludnością są grupy Greków na Bliskim Wschodzie, w graniczącej z Grecją południowej części Albanii (Epir Północny) i w południowych Włoszech (Italogrecy). Oprócz tego, w wyniku intensywnej emigracji z Grecji i z obecnej Turcji, w czasach nowożytnych, liczne kolonie greckich emigrantów żyją w wielkich miastach Europy Zachodniej, Ameryki Północnej i Australii.

Kilkaset tysięcy chrześcijan greckiego pochodzenia, tzw. Ponti (starogreckie: Morze Czarne), ciągle jeszcze zamieszkuje Ukrainę, Rosję, Gruzję i Armenię. Ich językiem ojczystym jest rosyjski, lecz utrzymują więź także z Grecją. Z tej grupy pochodzą m.in. Jelena Isinbajewa (18-krotna mistrzyni świata w skoku o tyczce) oraz jej rywalka Swietłana Fieofanowa. Ta druga nosi nawet nazwisko bizantyńskiej cesarzowej Teofano. 15 040 radzieckich Greków i pewna liczba obywateli greckich została wysiedlona z Krymu w końcu czerwca 1944, wraz z Bułgarami i Ormianami.

Kilkaset tysięcy muzułmanów, z tureckich wybrzeży Morza Czarnego posługuje się w domu językiem zbliżonym do starogreckiego. Wg badaczy tureckich, w prowincji Trabzon (Wschodnia Turcja) jest to aż 44% rodzin.

Grecy w Polsce:

Po II wojnie światowej ok. czternastu tysięcy uchodźców greckich przyjechało do Polski. Część pozostała tu przez dziesięciolecia. Postrzegano ich jako powstańców, desperacko walczących o wolność, toteż przyjęto serdecznie. Wielu Greków współtworzyło potem polską kulturę i naukę. Powracali do ojczyzny po upadku rządów czarnych pułkowników w 1974 r. Drugie pokolenie były to zwykle rodziny mieszane, wychowywane w asymilacji z polskością. Wyjechali do Grecji w okresie, gdy licznie emigrowali tam także młodzi Polacy. Patrz także: Grecy w Polsce.

Polacy w Grecji:

Od kilkunastu lat zachodzi osiedlanie się dziesiątków tysięcy młodzieży polskiej w Grecji. Z początku w poszukiwaniu pracy, później jednak na stałe. Również przyjmowani są życzliwie. Sympatie polsko-greckie są wielowiekowe i polskie korzenie ma np. rodzina Papandreu, z której wywodziło się dwóch wielokrotnych premierów Grecji, kilku ministrów oraz obecny lider parlamentarnej opozycji. Założyciel rodziny był powstańcem styczniowym, następnie Polkami były jeszcze Babciami premierów.

Kuchnia Grecka:

Kuchnia grecka to ten dział sztuki kulinarnej wywodzącej się i charakterystycznej dla Grecji i Greków. Zazwyczaj postrzegana jest jako zdrowa i prosta. Charakteryzuje się m.in. popularnym w kuchniach śródziemnomorskich i bałkańskich, częstym stosowaniem czosnku, oliwy z oliwek, liści winorośli, dużej ilości warzyw (zwłaszcza pomidorów, papryki, świeżych ziół), baraniny i ryb. Wina greckie są znane i cenione już od czasów starożytności.

Podstawowe terminy:

• arni - jagnięcina
• choriatiki - czyli sałatka wiejska, znana u nas pod nazwą sałatka grecka - pomidory, ogórek, papryka, cebula, oliwki, feta, oliwa, zioła
• dolmades (dolmas) - greckie gołąbki, mielone mięso z ryżem, czasem sam ryż w oliwie z ziołami, zawinięte w liście winogron
• ellinikos - kawa po grecku (od: ellada, lub hellada)
• fasolada - zupa fasolowa
• feta -ser owczy słony
• gyros - mięso przygotowane na specjalnym palenisku, opiekane dookoła (gyro - obrót), podawane na talerzu lub w placuszku pita, z tzatziki, pomidorem, cebulą, frytkami.
• kotopoulo - kurczak
• kota - kura
• moschari - cielęcina
• musaka (mousaka) - zapiekanka z mięsa mielonego, ziemniaków, bakłażana, sosu pomidorowego, zalana beszamelem
• ouzo - wódka z dodatkiem anyżku
• ouzomezes - przekąski do ouzo
• pastitsio - zapiekanka z grubego makaronu, mięsa mielonego, sosu pomidorowego, zalana beszamelem
• patsa - zupa z flaków i nóżek cielęcych
• psistaria - grill
• retsina - wino greckie z dodatkiem żywicy sosnowej
• rizi - ryż
• skordalia - pasta z chleba lub ziemniaków, czosnku, oliwy i soku z cytryny
• souvlaki (suvlaki) - szaszłyki z mięsa jagnięcego lub wieprzowego
• taramosalata - rodzaj pasty/majonezu z solonej ikry
• tiganites patates - frytki
• tzatziki - jogurt z czosnkiem i ogórkiem
• yemista (gemista) - pomidory i papryka, nadziewane jak nasze gołąbki
• youvarlakia - pulpety z mięsa mielonego w sosie jajeczno-cytrynowym

źródło: artykuł [Grecja] w Wikipedii, licencja: [GNU FDL], autorzy: [Wikipedysci]